انجیر ، درخت انجیر، تاریخچه و خاصیت ها

و التین و الزیتون

انجیر میوه ای مقوی ، مغذی و خوشمزه است که با توجه به میزان اثر گذاری و تولید انرژی آن و با توجه به قیمت آن قابل استفاده برای تمامی اقشار جامعه می باشد و در قرآن مجید به آن قسم یاد شده است: والتین والزیتون و...

انجیر از زمره نخستین میوه هایی است که توسط ساکنان خاورمیانه مصرف می شد. در کاوش های باستان شناسی مربوط به دوره نوسنگی بقایایی از انجیر یافت شده است که قدمت آن به ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بازمی گردد. انجیر نخستین درختی است که نامش در کتاب مقدس و در داستان آدم و حوا آورده شده است. عده ای از متخصصان کتاب مقدس معتقدند که انجیر میوه ممنوعه ای بود که خوردنش باعث خروج آدم و حوا از بهشت شد نه سیب و سزای این نافرمانی مقرر شدن دوره قاعدگی برای زنان بود. طبق شواهد به نظر می رسد که انسان های نخستین از برگ های درخت انجیر برای پوشاندن اندام های جنسی شان استفاده می کردند. در گذشته های دور میوه های انجیر را پس از خشک کردن از میان ریسمانی عبور می دادند و در مسافرت های طولانی از آن تغذیه می کردند. (در مورد خود انجیر مقالات دیگری در سایت ایران کالا موجود است)

انجیر خوراکی (Ficus carica) گیاهی است درختی از خانواده موراسه (توت)، طایفه آرتو کارپه و جنس فیکوس فاقد ریشه های هوایی، برگ ها پنجه ای، گوشوارکدار، متقابل، بزرگ و دارای ۵ تا ۶ لوب، با سطوح زبر و پوشیده از کرک های کوتاه. گل ها تک جنسی و به شکل گرزن های مجتمع. هر گل دارای ۳ پرچم، ۲ برچه، با تخمدانی یک خانه ای. نیکوس کاریکا در ایران دارای چندین واریته است که در شمال و سواحل خزر و استپ های غرب، جنوب، فارس و اطراف تهران با نام های مختلف انتشار دارند. اگر تخمک های نهنج انجیر توسط زنبور کوچکی به نام بلاستوفاگاپسنز تلقیح نشوند، نهنج پس از خشکیدن می افتد. گاهی نیز نهنج بدون لقاح تخمک ها نمو می کند که در این صورت میوه انجیر به جای قرمز، صورتی رنگ می شود. پوست میوه ممکن است رنگ های مختلفی داشته باشد در اقسام غیررنگی پوست زرد یا متمایل به سبز است.

به غیر از انجیر خوراکی گونه های دیگری از انجیر در ایران وجود دارند که از جمله آنها انجیر معابد است که دارای برگ های مثلثی، نوک دراز و کشیده و ریشه های هوایی است، انجیر بور که از درختان بزرگ کائوچویی در جزایر و بنادر جنوب مانند آبادان و بوشهر است برگ های دراز دارد و شاخه هایش دارای ریشه های هوایی بی شمارند. به طوری که با رسیدن به زمین در اطراف درختان بزرگ فضایی به وسعت چندین مترمربع را اشغال می کنند. گونه میکوس لاکسی فرابرگ های بیضی شکل دارد، فیکوس زینتی و یا فیکوس برگ درشت در گلدان کاشته می شود. فیکوس برگ کوچک جزو درختان زینتی است و سطح تحتانی برگ هایش قهوه ای رنگ است. فیکوس پرسیکا که محل رویش آن ارتفاعات جنوب غربی (دالکی) است دارای برگ هایی است که در نیمه فوقانی شامل ۲ تا ۵ لوب هستند. انجیر چسب که در شمال در هوای آزاد می روید در تهران و سایر نواحی سردتر در گلخانه نگهداری می شود. برگ های این گیاه تیره رنگ و همیشه سبز است. فیکوس پالماتا در جنوب شرق ایران می روید و گویا در این نواحی از آن در تهیه مایه پنیر و انعقاد شیر استفاده می شود. در انواع انجیر نهنج به شکل کوزه و سطح داخلی آن پوشیده از گل های نر و ماده است. در انجیرهای وحشی و معمولی گل های نر و گل های ماده به اشکال متفاوت و در مواقع مختلفی از سال تشکیل می شوند. مثلاً در نهنج بهاره گل های نر که دارای گلپوش سه قطعه ای و سه پرچم هستند همراه گل های سترون و نازا که خامه ای کوتاه دارند دیده می شوند. در حالی که در نهنج تابستانی فقط گل های ماده بارور با خامه بلند وجود دارد. و در نهنج پاییزی تنها گل های پنبه ای دیده می شود. همان طور که گفته شد عمل گرده افشانی و لقاح در انجیر به وسیله حشره ای از جنس بلاستوفاگا انجام می گیرد. در جریان گرده افشانی ابتدا حشره ماده به داخل نهنجی که دارای گل های پنبه ای است وارد می شود و در داخل آن تخمگذاری می کند. سپس حشرات به وجود آمده از تخم ها در داخل نهنج جفت گیری می کنند و بعد بلافاصله نرها می میرند و حشرات ماده در حالی که بارورند و دانه های گرده به آنها چسبیده است از نهنج مربوطه خارج می شوند و دانه های گرده را به داخل نهنج گل های دیگر منتقل می کنند. بخش خوراکی انجیر نهنج آبداری است که میوه های واقعی را به صورت فندقه های بی شماری دربرمی گیرد. دانه انجیر دارای جنین مستقیم یا خمیده شامل آلبومن یا فاقد آن است.

تاریخچه

انجیر بومی کاریا، منطقه ای باستانی در آسیای صغیر واقع در بین مدیترانه و دریای سیاه، است که توسط انسان در سرتاسر نواحی مدیترانه ای انتشار یافت. قدمت کاشت انجیر به هزاران سال باز می گردد و بعدها حوضه کشت آن از افغانستان به جنوب آلمان و جزایر قناری کشیده شد. در ایران نیز جنس انجیر دارای سه گونه درختی خودرو است و گونه های زیادی از آن نیز به عنوان گیاه زینتی وارد ایران شده است. انواع انجیر در فاصله سال های ۱۵۲۵ و ۱۵۴۸ به انگلستان راه یافت اما به درستی معلوم نیست که انجیر خوراکی چه موقع وارد چین شد. اما گزارش های معتبری وجود دارند که نشان می دهند انجیر از سال ۱۵۵۰ در باغ های چین کاشته می شد. انجیر در ۱۵۶۰ برای نخستین بار در بر جدید و در مکزیک کاشته شد. با تاسیس هیأت مبلغان سن دیه گو در ۱۶۶۹ انجیر راهی کالیفرنیا شد. بعدها واریته های خاصی از اروپا و غرب ایالات متحده وارد مکزیک شد و سپس انجیر از کالیفرنیا به ویرجینیا، کارولینا، جورجیا، فلوریدا، آلاباما، می سی سی پی، لوئیزیانا و تگزاس نیز گسترش یافت. در ونزوئلا انجیر از زمره میوه هایی است که در مقادیر بسیار توسط میوه کاران عمل آورده می شود. انستیتوی کشاورزی کلمبیا در ۱۹۶۳ کشتزارهای آزمایشی انجیر را راه اندازی کرد که نتایج آن بسیار قابل توجه بوده و باعث بهبود شیوه های کشت، هزینه های تولیدی و عایدی حاصل از آن شد. انواع واریته هاواریته Celeste:دارای میوه گلابی شکل، گردن کوتاه، دم میوه باریک و به طول ۲ سانتی متر. اندازه میوه کوچک تا متوسط، پوست به رنگ قهوه ای متمایل به ارغوانی یا ته رنگی از قهوه ای ارغوانی. گوشت کهربایی متمایل به صورتی یا متمایل به سفید، سرشار از ترکیبات معطر و تقریباً بی دانه.واریته :Brown Turkeyمیوه ها گلابی شکل و کشیده، بدون گردن، اندازه میوه متوسط تا بزرگ، پوست به رنگ قهوه ای مایل به قرمز و گوشت مایل به سفید تا صورتی یا قرمز روشن. کیفیت محصول از خوب تا بسیار خوب متغیر است. دارای دانه های اندک این واریته به خوبی با اقلیم های گرم سازگار است و در سرتاسر جزیره هاوایی کاشته می شود.

واریته Marseilles:

میوه ها مدور بدون گردن، اندازه متوسط پوست میوه سبز - زرد با لکه های سبز، گوشت سفید، دارای محصول نسبتاً مرغوب. واریته های دیگری نیز وجود دارند که شرح تمامی آنها از حوصله این متن خارج است.شرایط آب و هوایی واریته مارسیز در جنوب هندوستان و در تپه های به ارتفاع بیش از ۱۵۲۵ متری به اوج شکوفایی می رسند. در نواحی استوایی، انجیرها عمدتاً در ارتفاع ۱۸۰۰ - ۸۰۰ متری رشد می کنند. در اقلیم های خشک ریزش باران های بهاری برای تولید میوه های گوشتی ایده آل است. اما ریزش باران در زمان رسیده شدن میوه ها زیانبخش است و باعث شکافته شدن میوه ها می شود. نواحی نیمه خشک استوایی و نیمه استوایی برای پرورش انجیر مناسب اند به شرط آنکه آبیاری به درستی انجام شود. اما دوره های طولانی گرما باعث افتادن میوه ها می شود حتی اگر درختان به قدر کافی آبیاری شوند.خاک مناسب درخت انجیرانجیر می تواند در گستره وسیعی از خاک های سبک شنی، خاک های گل ماسه ای یا سنگ آهکی که به خوبی زهکشی شده باشد، رشد کند. خاک های شنی که خشکی متوسطی داشته و حاوی مقادیر متنابهی آهک اند برای کاشت انجیرهایی که میوه آنها برای خشکاندن در نظر گرفته شده، مناسب است. خاک های بسیار اسیدی نامناسب اند. در شرایط ایده آل PH خاک باید بین ۶ و ۵/۶ باشد. درخت انجیر کم و بیش نسبت به شوری ملایم مقاوم است.

روش تکثیر درخت انجیر:

درخت انجیر از بذر رشد می کند و حتی بذر به دست آمده از میوه های خشک شده نیز قادر به رشد است و اخیراً کار کشت بافت های انجیر در یونان انجام شده است. اما درخت انجیر معمولاً توسط قلمه چوب به دست آمده از درختان ۲ تا ۳ ساله تکثیر می شود. قلمه ها باید ضخامتی معادل ۲ - ۲۵/۱ سانتی متر و به طول ۳۰ - ۲۰ سانتی متر داشته باشند. قبل از کاشتن قلمه ها انتهای بالایی آن را به منظور در امان ماندن از شر بیماری ها در معرض یک ماده درزگیر قرار می دهند و انتهای پهن پایینی را برای تحریک از ریشه زایی در معرض هورمون تحریک کننده ریشه می گذارند. قلمه ها در نهالستان رشد می کنند و پس از ۱۲ یا ۱۵ ماه به فضای باز منتقل می شوند. برای هر قلمه فضایی به وسعت ۵/۶ - ۸/۱ متر بسته به واریته آن و نیز حاصلخیزی خاک در نظر گرفته می شود. پرورش دهندگان انجیر در کلمبیا برای کاشت هر درخت در زمین های مسطح فضای ۳*۳ متری و در سطوح شیب دار فضای ۴*۳ متری را در نظر می گیرند. درخت کمتر از یک سال پس از کاشت میوه می دهد گیاهان جوان از سایه «برگ شاخه های» نخل یا سایر اجزا بهره مند می شوند تا زمانی که خودشان محکم شوند. در جاهایی که بارندگی شدید است برای جلوگیری از غرقاب شدن گیاه باید جوی هایی حفر شود. درخت انجیر تا سن ۱۲ تا ۱۵ سالگی میوه می دهد و پس از آن، محصول آن کاهش می یابد اما خود درخت ممکن است خیلی بیشتر از اینها عمر کند.فصل میوه دهی درخت انجیر: درختان انجیر معمولاً دو بار در یک سال میوه می دهند. محصول اول که معمولاً از کیفیت کمتری برخوردار است و محصول دوم که همان محصول اصلی و با ارزش گیاه است در کلمبیا و ونزوئلا برخی از درختان در سرتاسر سال میوه می دهند اما دو محصول اصلی آنها در ماه های مه و ژوئن و دیگری در دسامبر و ژانویه به بار می آیند. تولیدکنندگان عمده انجیر در کالیفرنیا برای اینکه میوه ها زودتر برسند روی درختان Ethephon می پاشند. هلیکوپترهایی را بر فراز درختان به پرواز درمی آورند و بدین ترتیب زمان افتادن میوه ها را تسریع می کنند. این کار باعث می شود که میوه ها از خطر باران خوردگی و حمله حشرات در امان بمانند. زمان بندی مناسب در کیفیت محصول نقشی اساسی دارد.

برداشت انجیر:

میوه ها ممکن است از درخت چیده شوند یا پس از افتادن روی زمین با دست یا جاروهای مکانیکی جمع آوری شوند. کارگرانی که مشغول جمع آوری میوه ها هستند باید حتماً دستکش بپوشند زیرا شیره انجیر به شدت حساسیت زا است. میوه ها پس از جمع آوری یک روز در سایه گسترانده می شوند تا شیره آنها اندکی خشک شود. در هندوستان هر درخت در سال ۳۶۰ - ۱۸۰ میوه تولید می کند اما در ونزوئلا این مقدار به ۸ - ۶ کیلوگرم برای هر درخت، کاهش می یابد.

شرایط نگهداری انجیر:

میوه های تازه انجیر خیلی زود فاسد می شوند اما در دمای Cْ۶ - ۴ و رطوبت نسبی ۷۵درصد میوه ها تا ۸ روز هم به خوبی باقی می مانند اما پس از خروج از انبار عمر مفیدشان تنها ۲ روز خواهد بود. در دمای Cْ۱۰ و رطوبت نسبی ۸۵درصد میوه ها بیش از ۲۱ روز نمی توان نگه داشت اما در شرایط دمای ۶/۱ - ۰ سانتیگراد، ۳۰ روز هم باقی می مانند. چنانچه میوه ها کاملاً فریز شوند چندین ماه می توان آنها را نگه داشت.

آفات و بیماری های انجیر

انجیر به شدت مورد تهاجم نماتودها و به ویژه جنس Meloidogyn است. در نواحی استوایی انجیرها به طور سنتی در نزدیکی دیوارها یا ساختمان ها کاشته می شوند تا ریشه های آن زیر ساختمان رفته و از آسیب در امان باشند. ریختن کاه و برگ در اطراف گیاه نیز به حفظ آن کمک می کند. امروزه برای حفظ درختان از شر نماتودها معمولا از نماتود کش ها استفاده می شود. در هندوستان حشره ساقه خوار Batocera rufomaculata از شاخه های انجیر تغذیه می کند در نهایت منجر به مرگ درخت می شود. آفت های فلس بال در ونزوئلا روی درخت انجیر تخم ریزی می کنند و لارو آنها از شاخه های تازه تغذیه می کنند. آنها در سرتاسر درخت و حتی در ریشه ها تونل هایی حفر می کنند و سرانجام منجر به نابودی گیاه می شوند. سوسک های جنس Carpophilus هم وارد میوه های خشک شده انجیر می شوند و باعث پوسیدگی و از بین رفتن میوه می شوند. به علاوه سیاهک انجیر نیز توسط قارچ آسپرژیلوس نیگرا ایجاد می شود.

مصارف غذایی انجیر

معمولا برای مصرف میوه انجیر پوست آن کنده می شود. در صنعت پوست میوه ها با فرو بردن آنها در محلول قلیایی در حال جوش آن هم به مدت یک دقیقه کنده می شود. گاهی وقت ها هم از محلول بی کربنات سدیم در حال جوش برای این منظور استفاده می شود. در اقلیم های گرم و مرطوب میوه ها همانطور تازه مصرف می شوند. در این نواحی معمولا انجیر را با خامه و شکر می خورند. از انجیر در تهیه انواع پای ها، پودینگ، کیک، نان، بستنی و. . . استفاده می شود. در برخی نواحی هم از آن مربا و مارمالاد و خمیر نوعی نان تهیه می کنند. در اروپا، غرب آسیا، شمال آفریقا و کالیفرنیا میوه های انجیر به شکل خشک شده یا کنسرو شده مصرف می شود. برای خشک کردن میوه ابتدا اجازه می دهند تا میوه کاملاً رسیده شود و سپس آنها را در معرض گاز سولفور قرار می دهند تا یک دست خشک شود. برخی از واریته ها برای فریز کردن در شربت یا خواباندن در شکر مناسبند. از انجیرهای خشک دستچین شده پودری تهیه می کنند که آن را با قهوه مصرف می کنند. در کشورهای مدیترانه ای میوه ها در درجه پایین به الکل تبدیل می شوند. از الکل انجیر در معطر ساختن لیکورها و تنباکو استفاده می شود. شیره انجیر به شدت حساسیت زا است و چنانچه به درستی از روی پوست پاک نشود باعث سوزش و خارش می گردد. (به سایر مقالات سایت ایران کالا در مورد انجیر مراجعه نمایید) از شیره انجیربرای درمان برخی از بیماری های پوستی استفاده می شود. روغن به دست آمده از بذرهای خشک شده انجیر دارای اسیدهای چربی نظیر اولیک، لینولیک، لینولنیک، پالمپیک، استریک است که همگی از زمره روغن های خوراکی اند. در هندوستان از برگ های انجیر به عنوان علوفه استفاده می شود. برای بررسی ترکیبات و مواد تشکیل دهنده انجیر به مقاله دیگری که در سایت ایران کالا موجود است مراجعه کنید. شیره انجیر حاوی رزین، آلبومین، سرین، قند و اسیدهای مالیک، رنین، آنزیم های پروتئولیتیک، پروکسیداز، لیپاز، استراز، دیاستاز و کاتالاز است.از شیره انجیر برای تهیه مایه پنیر و جامکیت (نوعی غذا که از شیر تخمیر شده و شکر تهیه می شود) و انعقاد شیر استفاده می شود. در آمریکای استوایی از شیره انجیر برای شستن ظروف قابلمه و ماهی تابه استفاده می شود. به علاوه شیره انجیر دارای مصارف پزشکی نیز هست و در درمان خراش ها و زخم های پوستی و زگیل به کار گرفته می شود.

توضیحات نویسنده:

منبع : سایت تبلیغات و آگهی های اینترنتی ایران کالا